fa اندازه‌گیری و شبیه‌سازی اکسیژن محلول در رودخانه زاینده‌رود آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت education health and promotion پژوهشي Research مقدمه: رودخانه زاینده‌رود تنها رودخانه حوضه مرکزی ایران است که دارای آب شیرین دایمی می‌باشد. این رودخانه اهمیت بسیاری در تأمین آب آشامیدنی، حفظ حیات صنعتی استان و تأمین آب کشاورزی دارد. قسمت بالا دست این رودخانه (بالا دست بند چم‌آسمان) به دلیل تأمین آب شرب از اهمیت بالایی برخوردار است. بنابراین با توجه به رشد صنایع، افزایش جمعیت و عوامل متعدد تأثیرگذار بر کیفیت منابع آب، مدیریت این منبع نیاز به ابزارای قدرتمند و به روز دارد. روش‌ها: استفاده از مدل‌های کمی و کیفی مانند مدل 11 MIKE می‌تواند ابزاری کارآمد جهت مدیریت این شریان حیاتی محسوب شود. در این مطالعه به منظور شبیه‌سازی کمی و کیفی رودخانه زاینده‌رود، از حد فاصل سد تنظیمی تا پل ‌کله از نرم‌افزار 11 MIKE که یک مدل کیفیت آب با هسته هیدرودینامیک می‌باشد، استفاده شده است. بدین منظور در مدت پنج ‌ماه از چهار ایستگاه هیدرومتری نمونه‌برداری به عمل آمد و میزان اکسیژن محلول، pH، BOD یک روزه، سه روزه، پنج روزه و هفت روزه، NH4، NO3، فسفات و دما اندازه‌گیری شد. دیگر داده‌های مورد نیاز مدل شامل داده‌های مورفولوژیک و هیدرولوژی و هواشناسی از سازمان آب منطقه‌ای اصفهان و اداره هواشناسی شهرکرد تهیه و به مدل معرفی گردید. در مرحله بعد ضمن واسنجی مدل، دقت مدل مورد بررسی قرار گرفت. نتایج همبستگی پیرسون نشان داد نتایج مدل و نتایج میدانی از همبستگی مناسبی برخوردار است و ضریب همبستگی در اکثر پارامترها از 9/0 بیشتر است. در انتها وضعیت رودخانه در 25 سال آینده تحت دو سناریو مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد غلظت فسفات، BOD5، COD، NH4،  NO3 در رودخانه زاینده‌رود، از سد تنظیمی تا پل کله از استاندارد مجاز آب‌های سطحی بالاتر می‌باشد. نتایج پیش‌بینی مدل جهت 25 سال آینده، گویای این مطلب است که با توجه به روند رو به رشد جمعیت و صنایع، ورود آلاینده‌ها به این شریان حیاتی افزایش می‌یابد و در نتیجه غلظت آلاینده‌ها در رودخانه زیادتر می‌شود و این افزایش نه تنها محیط زیست آبی را به خطر می‌اندازد بلکه تصفیه آب رودخانه به منظور تأمین آب آشامیدنی توسط تصفیه‌خانه بابا شیخعلی را نیز با مشکل مواجه می‌سازد. نتیجه‌گیری: نتایج مشاهدات مؤید آن است که غلظت اکسیژن محلول جهت محیط زیست آبی مناسب است اما این مقدار اکسیژن محلول به منظور مهاجرت و تخم‌ریزی ماهیان، کافی نمی‌باشد. واژه‌های کلیدی: اکسیژن محلول، شبیه‌سازی، 11 MIKE، زاینده‌رود Background: Zayandeh-Rood River is the only perennial river in the central basin of Iran that has fresh water. Water from this source is used for drinking, industrial and agricultural purposes. Drinking water is extracted from upstream portion (upstream of Chamaseman Dam) of Zayandeh-Rood River and therefore its quality is very important. Due to growth of population, industry and other factors, its management needs powerful tools such as MIKE model 11 to be able to simulate water quality and quantity. Methods: In this research MIKE model 11 was used to simulate water quality and quantity in Zayandeh-Rood River from Tanzimi Dam to Kalleh Bridge (120 Km distance). For this purpose samples were taken at four hydrometery stations along the river during five months. At each sampling location DO, pH, EC, BOD1,3,5,7 , NH4, NO3, PO43-, COD and temperature were measured. Then the model was calibrated and its accuracy was investigated. The model results and measurements were statistically compared and their correlation was determined using Pearson correlation test. Also water quality in Zayandeh-Rood River was simulated under two scenarios for the next 25 years. Pearson correlation indicated an appropriate correlation (approximately r = 0.9) between the model results and the field measurements. Findings: The findings of this research revealed that the concentration of PO43-, BOD, COD, and NH4. NO3 from Tanzimi Dam to Kalleh Bridge station exceeds surface water standards. The findings for the next 25 years scenarios indicated that due to the population and industries growth, some parameters__AWT_QUOTE__ concentration will be increased. This will affect both Zayandeh-Rood ecosystem and purifying drinking water by Baba Shekhali Water Treatment Plant. Conclusion: Also the findings indicated that although DO is within the standard level but it may affects some type of fish production and migration. Keyword: DO, Simulation, MIKE 11, Zayanderood 0 0 http://hsr.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-39-35&slc_lang=fa&sid=1 Ahmad Reza Rahsepar احمدرضا رهسپار 100319475328460014248 100319475328460014248 Yes MSc Student of Environmental Health, School of Health, Isfahan University of Medical Sciences and Darab Health Center, Shiraz, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و شبکه بهداشت داراب، شیراز، ایران. Mehdi Hajian Nejad مهدی حاجیان‌نژاد 100319475328460014249 100319475328460014249 No Associate Professor, Environment Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran دانشیار مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Mohammad Mehdi Amin محمد‌مهدی امین 100319475328460014250 100319475328460014250 No Associate Professor, Environment Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran دانشیار مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران. Akbar Hasanzadeh اکبر حسن‌زاده 100319475328460014251 100319475328460014251 No Instructor, Department of Biostatistics and Epidemiology, School of Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran مربی، گروه آمار و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران.