Journal of Health System Research

fa کاربرد مدل‌ها و تئوری‌های آموزش بهداشت جهت ارتقای فعالیت بدنی در ایران: یک مرور نظام‌مند Application of Health Education Models and Theories to Promote Physical Activity in Iran: A Systematic Review آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت education health and promotion پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">مقدمه: فعالیت ناکافی و کم‌تحرکی، عامل 20 درصد مرگ ‌و میرهای ناشی از بیماری‌های قلبی- عروقی، سرطان و دیابت است. تغییر در الگوی زندگی مانند انجام فعالیت بدنی و ورزش در هر سنی، می‌تواند مرگ ‌و میرها را کاهش و طول عمر را افزایش دهد. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی مداخلات آموزشی مبتنی بر تئوری‌ها و الگوهای آموزش بهداشت در ارتقای فعالیت بدنی در ایران انجام شد. روش‌ها: به منظور شناسایی مطالعات، کلمات کلیدی مرتبط با «آموزش بهداشت، آموزش سلامت، نظریه، الگو، مدل، فعالیت بدنی، فعالیت جسمانی و ایران» در پایگاه‌های اطلاعاتی داخلی و خارجی Google Scholar، Scopus، Web of Science، Scientific Information Database (SID)، Irandoc، Magiran و PubMed جستجو گردید. کلیه مقالات انتشار یافته بین ژانویه سال ۲۰۱۱ تا دسامبر سال ۲۰۲۱ استخراج شد و پس از غربالگری، ۲۰ مقاله مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌ها: از ۲۰ پژوهش، ۹ مقاله نیمه ‌تجربی، ۸ مقاله کارآزمایی بالینی و ۳ مقاله از نوع تجربی بودند که بر روی گروه‌های سنی و جنسی مختلف صورت گرفته بود. مدت مداخلات از ۴ تا ۱۲ هفته و پیگیری‌ها بین ۱ تا ۶ ماه متغیر بود. نتایج مداخلات شامل بهبود ارتقای فعالیت بدنی در سازه‌های آگاهی، نگرش، حساسیت درک شده، مزایای درک شده، موانع درک شده، خودکارامدی، هنجارهای اجتماعی، عوامل توانمندساز و قصد رفتاری بود. نتیجه‌گیری: استفاده از الگوها و تئوری‌های مختلف می‌تواند تأثیر مثبتی در ارتقای فعالیت بدنی و انجام رفتارهای سلامت داشته باشد. مدل فرانظری و سازه خودکارامدی نقش مهمی در ارتقای فعالیت بدنی در گروه‌های سنی و جنسی مختلف ایفا می‌کند. افزایش مداخلات آموزشی مؤثر در این حوزه در کشور پیشنهاد می‌گردد.</div> <div style="text-align: justify;">Background: Inadequate activity and inactivity account for 20% of deaths from cardiovascular diseases (CVDs), cancer, and diabetes. At any age, lifestyle changes such as physical activity and exercise are crucial in reducing deaths and increasing life expectancy. This study aimed to investigate the effectiveness of educational interventions based on health education theories and models in promoting physical activity in Iran. Methods: Relevant keywords were searched in databases including Magiran, Irandoc, Scientific Information Database (SID), Web of Science, Scopus, PubMed, and Google Scholar. Studies published between January, 2011, and December, 2021, were extracted. After screening, 20 articles meeting the inclusion criteria were examined. Findings: The research included 9 semi-experimental studies, 8 clinical trials, and 3 experimental studies conducted on various age and gender groups. Interventions lasted from 4 to 12 weeks, with follow-ups between 1 to 6 months. Results showed improvements in physical activity in the constructs of awareness, attitude, perceived sensitivity, perceived benefits, perceived barriers, self-efficacy, social norms, enabling factors, and behavioral intention, perceived behavior control, stages of change, environmental factors, behavioral ability, outcome expectation, outcome value, and observational learning. Conclusion: Different models and theories positively impact promoting physical activity and healthy behaviors. The meta-theoretical model and self-efficacy construct were significant in enhancing physical activity across different age and gender groups. Increasing effective educational interventions in this field is recommended</div> مداخله آموزشی, فعالیت بدنی, مرور نظام‌مند, ایران Educational intervention, Physical activity, Systematic review, Iran 269 284 http://hsr.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-666-1&slc_lang=fa&sid=1 Somayeh Ebrahimi سمیه ابراهیمی ebrahimimis991@mums.ac.ir 100319475328460025686 100319475328460025686 No MSc Student, Department of Health Education and Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران Azam Sadat Salehnezhad اعظم سادات صالح‌نژاد salehnezhada2@mums.ac.ir 100319475328460025687 100319475328460025687 No PhD Student, Department of Health Education and Promotion, School of Health, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran دانشجوی دکتری تخصصی، گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران Nooshin Peyman نوشین پیمان peymann @mums.ac.ir 100319475328460025688 100319475328460025688 Yes Professor, Department of Health Promotion and Education, School of Health AND Social Determinants of Health Research Center, Mashhad University of Medical Sciences, Mashhad, Iran استاد، گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت و مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران