fa بررسی غلظت فلزات سنگین روی، سرب، کروم و کادمیوم در آب و رسوب خلیج گرگان و مصب رودخانه گرگانرود آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت education health and promotion پژوهشي Research مقدمه: فلزات سنگین شامل دو دسته عناصر ضروری و غیر ضروری هستند که در بوم سم‌شناسی قابل توجه هستند. این عناصر پایداری بالایی دارند و توانایی ایجاد سمیت در موجودات زنده را دارند. هدف از این پژوهش پایش غلظت فلزات سنگین در آب و رسوب خلیج گرگان و مصب رودخانه گرگانرود می‌باشد. امید است که نتایج به دست آمده برای مقایسه مقادیر در مطالعه‌های آینده به عنوان مبنایی جهت تعیین روند تغییرات مدنظر قرار گیرد. روش‌ها: مطالعه در زمستان 1389 انجام شد. نمونه‌برداری به تعداد 30 نمونه (15 نمونه آب و 15 نمونه رسوب) از 5 ایستگاه (4 ایستگاه در خلیج گرگان و 1 ایستگاه در مصب رودخانه گرگانرود) صورت گرفت. در نمونه‌های جمع‌آوری شده غلظت فلزات سنگین روی، سرب، کروم و کادمیوم اندازه‌گیری شد. برای اندازه‌گیری غلظت فلزات از دستگاه طیف‌سنجی جذب اتمی استفاده شد. یافته‌ها: یافته‌های تحقیق تفاوت معنی‌داری را در غلظت فلزات سنگین موجود در آب و رسوب ایستگاه‌های مختلف نشان داد. بیشترین میزان غلظت فلزات سنگین در آب و رسوب مصب رودخانه گرگانرود و مصب رودخانه قره‌سو (ایستگاه‌های 1 و 2) به دست آمد. کمترین غلظت نیز در آب و رسوب ساحل گلوگاه و کانال خزینی (ایستگاه‌های 4 و 5) مشاهده شد. در بین فلزات مطالعه شده، فلز سرب بیشترین مقدار را در آب و فلز روی بیشترین مقدار را در رسوب داشت. همچنین مقایسه نتایج با مقدار حد مجاز آن‌ها در آب نشان داد که میزان کروم، کادمیوم و سرب در زمان انجام تحقیق بیشتر از حد مجاز Word health organization (WHO) است. نتایج غلظت فلزات در رسوب نیز نشان داد که غلظت فلزات پایین‌تر از مقدار آن در رسوب جهانی است. نتیجه‌گیری: با توجه به گسترش روزافزون جمعیت و افزایش میزان آلودگی‌ها ممکن است تغییراتی در غلظت فلزات سنگین مشاهده شود. بنابراین اندازه‌گیری و پایش غلظت فلزات سنگین باید به طور مستمر صورت گیرد. Background: The heavy metals include two types of necessary and unnecessary elements which are significant in eco-toxicology. These elements have high stability and can generate toxicity in the organisms. The aim of this study was to measure the heavy metals concentration in water and sediments of Gorgan Gulf, Iran, as a baseline measure for determination of future trends. Methods: In the winter of 2010, 30 samples (15 from water and 15 from sediments) were drawn from 5 sampling stations (4 stations in Gorgan Gulf and one station in estuary of Gorganroud River). The samples were measured by atomic absorption spectroscope for concentration of zinc (Zn), lead (Pb), chrome (Cr) and cadmium (Cd). Findings: The results obtained from the present study showed a significant difference in concentration of heavy metals in water and sediments sampled from various stations. The highest concentration of heavy metals was detected in water and sediments of Gorgan and Gharasou estuaries (stations 1 and 2) and the lowest concentration was found in Galougah seaside and Khozeini canal (the stations 4 and 5). Among the studied metals, Pb and Zn had the highest amount in water and sediments, respectively.  Furthermore, when compared to standard limits in water, Cr, Cd, and Pb had more concentration than standard limits of world health organization. The results from metal concentrations in sediments also showed that metal concentration were lower than global standards. Conclusion: Increase of population and pollution can change the amounts of heavy metals in the study areas, hence their measurement should be considered as a continuous and important approach for future studies. 748 756 http://hsr.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-39-352&slc_lang=fa&sid=1 Qasem Rajaei قاسم رجایی Yes MSc, Young Researchers Club, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran کارشناس ارشد، باشگاه پژوهشگران جوان، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرگان، گرگان، ایران Mehdi Hasanpour مهدی حسن پور No MSc, Golestan Province Environmental Protection Bureau, Gorgan, Iran کارشناس ارشد، اداره کل حفاظت محیط زیست استان گلستان، گرگان، ایران Mohammad Hadi Mehdinejad محمد هادی مهدی نژاد No Assistant Professor, Environment Health Research Center, School of Health, Golestan University of Medical Science, Gorgan, Iran استادیار، مرکز تحقیقات بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی گلستان، گرگان، ایران