fa بررسی محتوای نگهدارنده ناتامایسین در دوغ‌های تولیدی کارخانجات لبنی با وضعیت بهداشتی متفاوت در استان اصفهان آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت education health and promotion پژوهشي Research مقدمه: ناتامایسین نگهدارنده‌ای است که جهت کنترل کپک و مخمر در دوغ استفاده می‌شود در حالی که براساس قوانین سازمان غذا وداروی ایران استفاده از هرگونه نگهدارنده در دوغ ممنوع است. بنابراین هدف از این مطالعه بررسی محتوای نگهدارنده ناتامایسین در دوغ‌های تولیدی کارخانجات لبنی با وضعیت بهداشتی متفاوت در استان اصفهان بود.. روش‌‌ها: این مطالعه مقطعی با هدف بررسی وضعیت مصرف ناتامایسین در استان اصفهان در تابستان 1391 در19 کارخانه لبنی تولید‌کننده دوغ با وضعیت بهداشتی متفاوت با استفاده از دستگاه HPLC انجام گرفت. جهت ارزیابی وضعیت بهداشتی کارخانجات لبنی تولیدکننده دوغ از فرم ارزیابی برنامه‌های پیش نیازی مصوب وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی استفاده گردید. قسمت اول فرم؛ شامل 8 سؤال مربوط به بهداشت کارگران، قسمت دوم؛ 17 سؤال مربوط به تولید و فراوری، قسمت سوم؛ 8 سؤال مربوط به شست‌وشو/ ضدعفونی/ نظافت و قسمت چهارم؛11سؤال مربوط به شناسایی خطر و پایش است. پس از تکمیل فرم، کارخانجات به چهار گروه از نظر وضعیت بهداشتی به صورت کاملا"مطلوب، مطلوب، متوسط و نامطلوب تقسیم گردیدند. یافته‌ها: نتایج توصیفی این مطالعه نشان‌دهنده وجود ناتامایسین در چهار نمونه از دوغ‌های تولیدی در کارخانجات لبنی تولید‌کننده دوغ با وضعیت بهداشتی متوسط بود. بر اساس نتایج حاصل از فرم؛ به ترتیب، 3 کارخانه (7/15%)، 6 کارخانه (5/31%)، 6 کارخانه (5/31%)، 4 کارخانه (3/21%) از وضعیت بهداشتی کاملا" مطلوب، مطلوب، متوسط و نامطلوب برخوردار بودند.  نتیجه‌گیری: پیشنهاد می‌گردد که به کارگیری تدابیر بهداشتی در امر تولید و فراوری به همراه به کارگیری پیش نیازهای مربوط به شناسایی خطر و پایش در راستای اجرای سیستم HACCP، با دقت بیشتری در کارخانجات تولید‌کننده غذایی انجام گیرد تا بتوان کنترل آلودگی میکروبی در محصولات غذایی را بدون استفاده از نگهدارنده‌ها عملی نمود. واژه‌های کلیدی: ناتامایسین، بهداشت، چک لیست ارزیابی برنامه‌های پیش‌نیازی، دوغ Background: "Natamycin" is a preservative used in Iranian Yoghurt Drink (Doogh) to control the yeast and mould growth. The usage of preservatives is forbidden in Doogh due to some adverse affect on consumer health referring to Iran- Food and Drug Organization rules. But some food manufacturers use preservative such as natamycin in Doogh.    Methods: In summer 2012, the present study was aimed to investigate the natamycin content in 39 Doogh produced in 19 active dairy processing plants with different hygiene conditions by RP-HPLC in Isfahan, Iran. The assessment of hygiene conditions was performed by Prerequisite Programme check list (PRPs) approved by Iran-Food and Drug Organization in dairy processing plants. The checklist is classified in four sections as follows: first) 8 questions for hygiene of workers; second) 17 questions for production and processing; third) 8 questions for washing/ disinfectant/ cleaning; fourth) 11 questions for hazard identification and verification. The dairy processing plants were divided to four grades including a) completely desirable; b) desirable; c) medium and d) undesirable. Findings: Natamycin was found in 4 samples produced in dairy processing plants with grade "medium". Regarding with the results of grading, 3 (15.7%), 6 (31.5%), 6(31.5%) and 4 (21.3%) of dairy processing plants had grade "completely desirable, desirable, medium and undesirable", respectively. Conclusion: We conclude that employing the hygiene conditions accompanied with HACCP implementation could control the microbial contamination in food stuff. Therefore the usage of preservative would be limited in Doogh. Natamycin, hygiene condition, Prerequisite Programme check list, Doogh 1585 1594 http://hsr.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-39-452&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Esfandiari زهرا اسفندیاری 100319475328460014916 100319475328460014916 Yes Deputy of Food and Drug, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran (Corresponding Author) Email: research_esfandiary@mui.ac.ir معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Mohammad Badiey محمد بدیعی 100319475328460014917 100319475328460014917 No Deputy of Food and Drug, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran (Corresponding Author) Email: research_esfandiary@mui.ac.ir معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Mohammad Reza Maracy محمدرضا مراثی 100319475328460014918 100319475328460014918 No Associate Professor, Department of Biostatistics and Epidemiology, Behavioral Sciences Research Center, School of Public Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran دانشیار، مرکز مطالعات محیط زیست، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Reza Sarhangpour رضا سرهنگ پور 100319475328460014919 100319475328460014919 No Ebnesina Food Lab., Isfahan, Iran آزمایشگاه مواد غذایی ابن سینا، اصفهان، ایران Elham Yazdani الهام یزدانی 100319475328460014920 100319475328460014920 No Ebnesina Food Lab., Isfahan, Iran آزمایشگاه مواد غذایی ابن سینا، اصفهان، ایران Pooya Mahomoodian پویا محمودیان 100319475328460014921 100319475328460014921 No Deputy of Food and Drug, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران