fa بررسی کارایی فرایند کمپوست سازی در حذف باکتری‌های شاخص و پاتوژن از مواد زاید شهری در کارخانه کمپوست شهر اصفهان آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت education health and promotion پژوهشي Research مقدمه: برای تولید کمپوست مناسب، پایش میکروارگانیسم‌های شاخص و پاتوژن ضروری است. این مطالعه با هدف بررسی باکتری‌های کلیفرم و سالمونلا  در کمپوست‌سازی از زایدات شهری و پس از استفاده ازکمپوست بر روی خاک، انجام شد. روش‌ها: نمونه‌برداری از 5 قسمت شامل زباله خام، توده اولیه، مرحله فعال، خنک شدن و محصول مرحله فعال (ترموفیلیک)، خنک شدن و محصول (تثبیت)، در ماه‌های آذر، دی و بهمن 1390 به دفعات 5 مرتبه انجام شد. پارامترهای  بررسی شده عبارتند از: دما، رطوبت، C/N و pH ، کلیفرم‌های کل و مدفوعی و سالمونلا . برای بررسی وضعیت کمپوست در خاک، 5 کیلوگرم از کمپوست بر روی خاک پخش گردید و تا 20 روز پس از استفاده، نمونه‏برداری و آزمایشات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیک در فواصل 5 روز یکبار انجام شد. یافته‌ها: حداقل و حداکثر دما مربوط به زباله خام و مرحله ترموفیلیک با C° 22 و C°61 بود. میانگین کلیفرم‌های کل و مدفوعی از MPN/gDW107×71/1 و 107×02/1 در زباله خام به MPN/gDW 103×3/2 و 103×18/1 در محصول کمپوست کاهش یافت. میانگین سالمونلا  در زباله خام MPN/gDW 415 بوده که مقدار آن به MPN/gDW28 در کمپوست رسید. جمعیت کلیفرم‌های کل و مدفوعی پس از استفاده از کمپوست روند کاهشی داشته و پس از 20 روز به حدود MPN/gDW 150 و 18 رسید. مقدار سالمونلا  نیز از MPN/gDW 28 در کمپوست در طول 5 تا 10 روز به نزدیک صفر رسید. نتیجه‌گیری: این بررسی نشان داد مرحله ترموفیلیک بیشترین تاثیر را بر روی کاهش باکتری‌های کلیفرم و مرحله تثبیت بیشترین تاثیر را بر سالمونلا  دارد. اما با توجه به آلودگی کمپوست استفاده شده بر روی زمین به دلیل بالاتر بودن مقادیر کلیفرم مدفوعی و سالمونلا  نسبت به مقادیر استاندارد، بایستی برای کاربرد این کمپوست جهت محصولاتی که در تماس با زمین هستند فاصله زمانی مناسب بین استفاده از کمپوست و برداشت محصول در نظر گرفته شود. واژه‌های کلیدی: مواد زاید، کمپوست‏سازی، باکتری‏های شاخص و پاتوژن Background: Monitoring of indicator and pathogenic microorganisms is essential for proper composting. The aim of this study was to evaluate the change in population of coliform bacteria and Salmonella spp. in composting process of municipal wastes and after its application on soil. Methods: The samples were taken from each raw waste pile, initial pile, and active phase pile, cooling phase pile and the final product in December, January and February. Samples were analyzed for temperature, moisture, C/N, pH, total and fecal coliforms and Salmonella spp. To evaluate the condition of applied compost on soil, 5 kg of compost was spread on the soil and sampling, physicochemical and biological experiments were performed at intervals of 5 days up to 20 days after use. Findings: The minimum and maximum temperatures were related to raw waste and thermophilic phase with 22 °C and 61°C, respectively. Average total and fecal coliforms from 1.71×107 and 1.02×107 MPN/g DW in the raw waste was reduced to 2.3×103 and 1.18×103 in the final product, respectively. Salmonella spp was also reduced from 415 MPN/gDW at beginning of the composting process to 28 MPN/g DW in the final product. After compost application, total and fecal coliforms populations decreased and on day 20 reached to 150 and 18 MPN/gDW, respectively. Salmonella spp. also decreased to about zero by day 5-10. Conclusion: The results of this study revealed that thermophilic stage has the greatest impact on coliform bacteria, and Salmonella spp. are the most affected by the stabilization phase. However, considering the contamination of applied compost because of high levels of fecal coliforms and salmonella compared to standard values, the appropriate interval between compost application and harvest should be considered for crops that are in contact with soil. Solid waste, Composting, Indicator and pathogenic bacteria 837 850 http://hsr.mui.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-39-566&slc_lang=fa&sid=1 Amir Hossein Nafez امیر حسین نافذ 100319475328460015675 100319475328460015675 Yes Department of Environmental Health Engineering, Environment Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. دانشجوی دکترای مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Mahnaz Nikaeen مهناز نیک‌آئین 100319475328460015676 100319475328460015676 No Department of Environmental Health Engineering, Environment Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. (Corresponding Author) Email: Nikaeen@hlth.mui.ac.ir دانشیار گروه مهندسی بهداشت محیط ، مرکز تحقیقات محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Maryam Hatamzadeh مریم حاتم زاده 100319475328460015677 100319475328460015677 No Department of Environmental Health Engineering, Environment Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. کارشناس میکروبیولوژی، گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Bibi Fatemeh Nabavi بی بی فاطمه نبوی 100319475328460015678 100319475328460015678 No Department of Environmental Health Engineering, Environment Research Center, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. کارشناسی ارشد مهندسی بهداشت محیط، مرکز تحقیقات محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران Akbar Hassanzadeh اکبر حسن زاده 100319475328460015679 100319475328460015679 No Department of Statistics & Epidemiology. School of Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran مربی، گروه آمار و اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت و مرکز تحقیقات محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، ایران